Begrijp dit symptoom
Botontkalking in de overgang
Geschreven door
Uma Health
Medisch geverifieerd door
Dr. William Declerck
Arts
Inzicht
De essentie
Dit symptoom ontstaat door de hormonale verschuivingen die je lichaam ondergaat. Begrijpen wat er gebeurt helpt je beter om te gaan met wat je voelt.
De oorzaak
Oestrogeen houdt de afbraak en aanmaak van bot in evenwicht. Wanneer je oestrogeen in de overgang daalt, wordt er sneller bot afgebroken dan er wordt bijgemaakt. Dat verlies gaat het snelst in de eerste jaren na je laatste menstruatie. Je voelt er niets van, en net daarom wordt botontkalking vaak laat opgemerkt.
Wat helpt
Krachttraining en beweging met impact, genoeg calcium via je voeding, voldoende vitamine D, niet roken en matig zijn met alcohol. Loop je meer risico, dan geeft een botdichtheidsmeting (DEXA) duidelijkheid. Een zorgverlener die de overgang kent, bekijkt samen met jou of extra opvolging of behandeling nodig is.
Eerlijk en transparant
De meest voorkomende vragen
Twee woorden voor grotendeels hetzelfde, en dat verwart veel vrouwen. Botontkalking is het alledaagse woord voor het geleidelijk zwakker worden van je botten. Osteoporose is de medische term voor het gevorderde stadium, waarbij je bot zo poreus is geworden dat het makkelijk breekt. Daartussen zit osteopenie: verminderde botdichtheid die nog geen osteoporose is.
Meestal aan niets, en dat maakt het lastig. Botontkalking geeft jarenlang geen pijn en geen klachten. Vaak komt het pas aan het licht bij een botbreuk na een lichte val, of wanneer je stilaan kleiner wordt en je rug krommer staat. Daarom is het zinvol om te weten of je meer risico loopt, nog voor er iets breekt.
Dat heeft alles met oestrogeen te maken. Je bot vernieuwt zichzelf je hele leven: oud bot wordt afgebroken, nieuw bot komt in de plaats. Oestrogeen houdt dat proces in evenwicht. Wanneer je oestrogeen in de overgang daalt, kantelt de balans naar afbraak, en dat gaat het snelst in de eerste jaren na je laatste menstruatie.
Niet elke vrouw heeft die meting nodig, en dat is geruststellend. Een DEXA-scan is vooral zinvol als je extra risico loopt: een vroege menopauze, een heup- of wervelbreuk bij een ouder, langdurig gebruik van cortisone, een laag lichaamsgewicht of een eerdere breuk na een klein ongeval. In België gelden er vaste voorwaarden voor terugbetaling: vrouwen boven de 65 met osteoporose in de familie, en op elke leeftijd onder meer een vroege menopauze, langdurig cortisonegebruik, een eerdere breuk of reumatoïde artritis. Terugbetaling kan ten hoogste eens per vijf jaar. Je huisarts schat samen met jou in of het nu al nuttig is.
Ze zijn de basis, maar ze doen het werk niet alleen. Calcium is de bouwsteen van je bot en vitamine D zorgt dat je dat calcium opneemt. Krijg je te weinig binnen, dan mist je bot grondstof. Toch beschermt calcium je botten pas echt in combinatie met beweging, en soms met bijkomende behandeling. Voeding eerst, een supplement waar nodig, in overleg met een arts.
Ja, en dat is een eerlijk antwoord dat vrouwen niet altijd te horen krijgen. Hormoontherapie remt het botverlies dat in de overgang op gang komt en verlaagt het risico op breuken. Richtlijnen zien het als een geldige optie om botontkalking te voorkomen, zeker bij vrouwen jonger dan 60 of binnen tien jaar na de menopauze. Of het bij jou past, hangt af van je hele situatie. Dat bespreek je best met een zorgverlener.
Botontkalking is de klacht die je niet voelt. Geen pijn, geen vermoeidheid, geen signaal dat er iets verandert. Je botten worden stiller zwakker, jaar na jaar, en meestal merk je het pas als er iets breekt. Net in de overgang gaat dat verlies sneller dan ooit. Hieronder lees je waarom dat gebeurt, wie meer risico loopt, hoe je het laat vaststellen en wat je botten echt sterk houdt.
Een klacht die je niet voelt
De meeste overgangsklachten laten zich voelen: opvliegers, slecht slapen, een mistig hoofd. Botontkalking niet. Ze verloopt in stilte en geeft pas laat een teken. Vaak is de eerste aanwijzing een breuk na een val die vroeger nooit iets zou hebben opgeleverd, een pols of een heup die het begeeft bij een misstap.
Anders dan bij gewrichtsklachten of spierpijn, die in de overgang ook vaker voorkomen, is er bij botontkalking geen zeurend gevoel dat je waarschuwt. Precies daarom loont het om vooruit te denken. Wereldwijd krijgt ongeveer één op de drie vrouwen boven de vijftig ooit een botbreuk door osteoporose.1 Dat is geen reden voor angst, wel om te weten waar je staat.
Waarom je botten net nu sneller ontkalken
Je bot lijkt vast en onveranderlijk, maar het vernieuwt zich je hele leven. Oude botcellen worden voortdurend afgebroken en vervangen door nieuwe. Zolang die twee in evenwicht zijn, blijft je bot sterk.
Oestrogeen speelt daarin een sleutelrol: het remt de afbraak af. Wanneer je oestrogeenspiegel in de overgang begint te dalen, verdwijnt die rem. De afbraak wint het van de aanmaak, en je botdichtheid neemt af.
Dat verlies is het grootst in de eerste jaren na je laatste menstruatie. In die periode kunnen vrouwen tot een vijfde van hun botmassa verliezen.1 Daarna vertraagt het weer. Die eerste jaren zijn dus het venster waarin er het meest te winnen valt.
Wie loopt meer risico?
Botontkalking treft niet elke vrouw even hard. Sommige factoren maken het risico groter, en de meeste kan je met je huisarts overlopen.
Een vroege menopauze, voor je veertigste, betekent dat je botten langer zonder de bescherming van oestrogeen zitten. Een heup- of wervelbreuk bij een ouder wijst op een erfelijke gevoeligheid. Langdurig gebruik van cortisone (corticosteroïden) versnelt het botverlies, net als roken en veel alcohol. Ook een laag lichaamsgewicht of een tenger gestel weegt mee: minder bot om mee te beginnen.
Herken je jezelf in een of meer van die punten? Dan is dat geen diagnose, wel een goede reden om het gesprek aan te gaan voor er iets misgaat.
Kleiner worden en een krommere rug
Er is één signaal dat je wel kan opmerken: je lengte. Wanneer wervels stilaan inzakken, word je een paar centimeter kleiner en gaat je rug boller staan. Dat gebeurt vaak zonder scherpe pijn, geleidelijk over de jaren.
Let wel op bij plotse, hevige rugpijn zonder duidelijke aanleiding, of bij rugpijn die erger wordt als je staat of stapt. Dat kan wijzen op een wervelbreuk en verdient een onderzoek bij je arts. Val je en breekt er iets bij een beperkte klap, laat dan ook je botdichtheid nakijken, ongeacht je leeftijd.
Hoe botontkalking wordt vastgesteld
Omdat je er niets van voelt, is een meting de enige manier om zekerheid te krijgen. Dat gebeurt met een botdichtheidsmeting, de DEXA-scan (botdensitometrie). Het is een korte, pijnloze scan met een heel lage stralingsdosis die de dichtheid van je botten meet, meestal ter hoogte van de heup en de onderrug.
Het resultaat krijg je als een T-score. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie spreekt men van osteoporose bij een T-score van -2,5 of lager. Daartussen ligt osteopenie: verminderde botdichtheid die nog aandacht vraagt maar nog geen osteoporose is.
In België is de terugbetaling aan vaste voorwaarden gebonden.2 Ze geldt onder meer voor vrouwen boven de 65 met osteoporose in de familie, en ongeacht leeftijd of geslacht bij specifieke risicofactoren: een vroege menopauze, langdurig gebruik van cortisone, een eerdere breuk of reumatoïde artritis. De scan wordt dan ten hoogste eens per vijf jaar terugbetaald. Je huisarts weegt af of je aan de voorwaarden voldoet en of het nu al zinvol is. Twijfel je? Vraag er gerust naar. Duidelijkheid is beter dan afwachten tot er iets breekt.
Wat je zelf kan doen
Botontkalking voorkom je niet met één maatregel, maar met gewoontes die je bot van meerdere kanten steunen. Ze werken het best als je er vroeg mee begint, in de jaren rond de menopauze.
- Train je spieren en belast je botten. Bot wordt sterker van kracht en van impact. Krachttraining, stevig wandelen, traplopen of springen zetten je botten aan om zichzelf te versterken.
- Zorg voor genoeg calcium via je voeding. Zuivel, groene groenten, noten en calciumrijk water leveren de bouwstenen. Voeding komt eerst, een supplement alleen waar het nodig is.
- Let op je vitamine D. Vitamine D helpt je om calcium op te nemen. In onze streken maakt je huid er in de winter te weinig van aan, waardoor een supplement vaak zinvol is.
- Stop met roken en wees matig met alcohol. Beide versnellen het botverlies. Minderen loont op elke leeftijd.
Je hoeft dit niet perfect te doen. Regelmaat weegt zwaarder door dan intensiteit.
Beschermt hormoontherapie je botten?
Hier mag het antwoord duidelijk zijn: ja. Hormoontherapie remt het versnelde botverlies van de overgang af en verlaagt het risico op breuken. Zowel de Belgische als de internationale richtlijnen erkennen dat.3,4,5,6,7
Voor vrouwen jonger dan 60, of binnen tien jaar na hun laatste menstruatie, geldt hormoontherapie als een geldige optie om botontkalking te voorkomen, zeker wanneer je ook andere overgangsklachten hebt. Of het bij jou past, hangt af van je persoonlijke situatie en voorgeschiedenis.
Er bestaan daarnaast geneesmiddelen die specifiek op het bot werken, zoals bisfosfonaten. Die gelden als een volwaardig alternatief voor hormoontherapie. Welke behandeling het meest aangewezen is, hangt af van je botdichtheid, je breukrisico en je voorgeschiedenis. Dat bepaal je samen met een arts.
Waar kan je terecht?
Wil je weten of jouw botten aandacht nodig hebben, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken.
Je huisarts is een goed eerste aanspreekpunt. Die overloopt je risicofactoren, vraagt indien nodig een botdichtheidsmeting aan en verwijst je door naar een gynaecoloog of een arts gespecialiseerd in botgezondheid. Sommige Belgische ziekenhuizen hebben ook een aparte osteoporose- of menopauzeraadpleging.
Wil je meteen iemand spreken die de overgang door en door kent? Op Uma vind je zorgverleners die gespecialiseerd zijn in de (peri)menopauze. Je consult verloopt online, je bespreekt er al je klachten samen, ook je botgezondheid, en je vertrekt met een concreet plan. Uma is vooral actief in België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk, maar elke vrouw in Europa kan bij een zorgverlener op Uma terecht. Voorschriften zijn geldig in heel Europa.
Bronnen
- International Osteoporosis Foundation. About osteoporosis.
- Reumanet / RaLiga. Nieuwe terugbetalingscriteria botdensitometrie.
- Rozenberg, S. et al. (2026). Richtlijnen Menopauze. Belgian Menopause Society.
- National Institute for Health and Care Excellence (2024). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23.
- Levin, V.A., Jiang, X. & Kagan, R. (2018). Update on Menopausal Hormone Therapy for Fracture Prevention. Current Osteoporosis Reports, 16(6), 716–722.
- BCFI (2025). Hormoontherapie tijdens de perimenopauze: voor- en nadelen.
- RIZIV (2024). Consensusvergadering: De aanpak van de menopauze.
De inhoud van deze pagina is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg een arts voor een persoonlijke beoordeling.